Kişisel koruyucu donanım (KKD), çalışanı bir ya da birden fazla sağlık ve güvenlik riskine karşı korumak için giyilen, takılan ya da taşınan her türlü donanımdır. Baret, iş ayakkabısı, iş eldiveni, koruyucu gözlük, toz maskesi, kulak tıkacı ve emniyet kemeri en bilinen örneklerdir. Bu yazıda KKD'nin ne olduğunu, ne zaman kullanılması gerektiğini, hangi KKD'nin hangi riske karşı seçildiğini ve işveren ile çalışanın sorumluluklarını özetliyoruz.
KKD ne işe yarar?
KKD tehlikeyi ortadan kaldırmaz; tehlike ile çalışanın vücudu arasına bir engel koyar. Düşen bir cismin darbesini baret, keskin bir kenarın kesiğini eldiven, solunan tozu maske karşılar. Bu yüzden KKD'nin işe yaraması, doğru riske göre seçilmesine, kişiye uygun olmasına ve her zaman doğru takılmasına bağlıdır.
KKD ne zaman kullanılır?
İş sağlığı ve güvenliğinde korunma önlemleri bir sıra izler: önce tehlike kaynaktan yok edilir ya da daha az tehlikeli olanla değiştirilir, sonra mühendislik önlemleri (makine koruyucusu, havalandırma, korkuluk) ve idari önlemler (çalışma süresi, talimat, eğitim) uygulanır. KKD, bu önlemlerle önlenemeyen ya da yeterince azaltılamayan riskler için son savunma hattıdır. Yani KKD, toplu korunma önlemlerinin yerine değil, onların tamamlayıcısı olarak kullanılır.
Türkiye'de KKD ile ilgili mevzuat
Türkiye'de KKD ile ilgili iki temel yönetmelik vardır:
- Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na dayanır. İş yerinde KKD'nin ne zaman kullanılacağını, nasıl seçileceğini ve işverenin yükümlülüklerini düzenler.
- Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği (2016/425/AB): Avrupa Birliği KKD tüzüğüne uyumlu olarak hazırlanmıştır. Piyasaya arz edilen KKD'nin tasarım ve üretim gerekliliklerini, uygunluk değerlendirmesini ve CE işaretini düzenler.
Piyasada satılan KKD'nin üzerinde CE işareti bulunmalı ve ürünle birlikte üreticinin kullanım talimatı ile AB/AT uygunluk beyanı sunulmalıdır. Hangi standarda uyduğu (ör. baret için EN 397, eldiven için EN 388) ürünün üzerinde ya da talimatında yazar.
KKD kategorileri
| Kategori | Risk düzeyi | Örnekler |
|---|---|---|
| Kategori I | Asgari riskler (yüzeysel mekanik etki, düşük sıcaklıktaki yüzeyler, güneş ışığı) | Genel amaçlı bahçe eldiveni, güneş gözlüğü |
| Kategori II | Kategori I ve III dışındaki riskler | Baret, koruyucu gözlük, iş ayakkabısı, kesilmeye dayanıklı eldiven, ikaz yeleği |
| Kategori III | Ölüme ya da geri dönüşü olmayan sağlık hasarına yol açabilecek riskler | Solunum koruyucular, yüksekte çalışmada düşüş durdurucu ekipman, kimyasal koruyucu eldiven ve giysi, gürültüye karşı kulak koruyucu |
Kategori III ürünlerde üretim, onaylanmış bir kuruluş tarafından ayrıca denetlenir; CE işaretinin yanında bu kuruluşun dört haneli numarası yer alır.
Vücut bölgesine göre KKD türleri
| Koruma | Örnek ürünler | Temel standart |
|---|---|---|
| Baş | Baret, koruyucu kep | EN 397, EN 812 |
| Göz ve yüz | Koruyucu gözlük, siperlik, kaynak başlığı | EN 166 |
| Kulak | Kulak tıkacı, manşonlu kulaklık | EN 352 |
| Solunum | Toz maskesi, yarım/tam yüz maskesi ve filtreler | EN 149, EN 140, EN 136, EN 14387 |
| El ve kol | İş eldiveni, kolluk | EN 388, EN 374, EN 407 |
| Ayak | İş ayakkabısı, bot, çizme | EN ISO 20345 |
| Vücut | İş elbisesi, ikaz yeleği, koruyucu tulum | EN ISO 13688, EN ISO 20471 |
| Yüksekte çalışma | Emniyet kemeri, lanyard, düşüş durdurucu | EN 361, EN 355, EN 360 |
Doğru KKD nasıl seçilir?
- Risk değerlendirmesinden başlayın: Hangi tehlikeye (darbe, kesik, toz, gaz, gürültü, düşme) karşı korunmanız gerektiğini belirleyin.
- Koruma düzeyini eşleştirin: Riskin büyüklüğüne uygun sınıfı seçin; ör. toz maskesinde FFP2 mi FFP3 mü, ayakkabıda S1P mi S3 mü.
- Kişiye uygunluk: Beden, numara ve yüz ölçüsü önemlidir. Bol bir eldiven ya da yüze oturmayan bir maske koruma sağlamaz.
- Birlikte kullanım: Gözlük ile maske, baret ile kulaklık gibi birlikte takılacak ürünlerin birbirine uyduğundan emin olun.
- Çalışma koşulları: Sıcaklık, nem, çalışma süresi ve hareket ihtiyacı ürünün konforunu ve dolayısıyla gerçekten takılıp takılmayacağını belirler.
İşverenin ve çalışanın sorumlulukları
İşveren; risk değerlendirmesine göre uygun KKD'yi seçmek, çalışana ücretsiz vermek, kullanımı konusunda eğitim vermek, bakımını, onarımını ve değiştirilmesini sağlamak ve kullanılıp kullanılmadığını denetlemekle yükümlüdür.
Çalışan; kendisine verilen KKD'yi aldığı eğitime ve talimata uygun kullanmak, korumak ve bir kusur fark ettiğinde hemen bildirmekle yükümlüdür.
Bakım ve değiştirme
- KKD'yi her kullanımdan önce gözle kontrol edin: çatlak, yırtık, aşınma ya da deformasyon varsa kullanmayın.
- Üreticinin belirttiği kullanım ömrüne ve son kullanma tarihine uyun (baret, filtre ve emniyet kemerinde bu özellikle önemlidir).
- Bir darbe ya da düşüşe maruz kalan baret ve emniyet kemeri dışarıdan sağlam görünse bile değiştirilmelidir.
- Kişisel kullanım için verilen ürünler (maske, kulak tıkacı) başkasıyla paylaşılmamalıdır.
KKD türlerine göre seçim rehberleri
- S1P, S2, S3 iş ayakkabısı farkı
- FFP1, FFP2, FFP3 toz maskesi farkı
- Gaz maskesi filtre renk kodları ve sınıfları
- Yarım yüz ve tam yüz gaz maskeleri
- İş eldiveni EN 388 kodları
- Baret standartları ve kullanım ömrü
- Emniyet kemeri ve lanyard seçimi
- İkaz yeleği sınıfları (EN ISO 20471)
- Kulak koruyucu seçimi ve SNR değeri
- EN 171 kızılötesi göz koruma filtreleri
Tüm ürün gruplarımız için ürünler sayfamıza göz atabilirsiniz. İş yerinizin KKD ihtiyacını toplu olarak karşılamak için toptan ve kurumsal satış sayfamızdan bize ulaşın.
Yorum Yap